Echoes gestures threads
Herkenbaarheid vormen
Hoe faciliteer je herkenning? Hoe schep je de voorwaarden die dit mogelijk maken? Hoewel herkennen overal en altijd kan plaatsvinden (in dit licht mag, of moet, men altijd alert blijven), is er in het creatieve proces ruimte nodig om (mentaal, fysiek) jezelf te kunnen zijn. Een eerste plaats waar men dan aan denkt, is het atelier.
Wat een atelier kan zijn en oproepen, wordt duidelijk uitgelegd door William Kentridge in zijn lezingenreeks aan de Slade School of Art. Hij noemt het atelier een veilige plaats, een plek waar je kunt vallen, of beter verwoord, kunt struikelen:
“The studio is obviously a place of physical making, but it’s also a place of making ‘meaning’. It’s a space and a technique, and a machine for translation. It starts with a blankness, the empty sheet of paper, a kind of incoherence. And then the marks appear on the sheets of paper, or the words in the book, hoping they’re going to lead to a coherence, or at least a provocative incoherence. If one thinks of a drawing as a finished sentence or paragraph, then the process of making the drawing can in an analogous way reveal the invisible processes behind the written or spoken word. The words that come faster than one can write them, or think, the processes of our unconscious brain gathering the fragments and then sending them out. (...) And all of the processes which are so instantaneous in our head, are slowed down in the studio. So the drawing is the thinking before the thought is conscious, and the walk around the studio is a preamble even to this.”
W. Kentridge, fragment from Lapis Lazuli – Slade Lecture no.2, University of Oxford 2024.
Kentridge legt uit hoe het atelier vrijheid tot creëeren biedt. Haar muren zijn de oevers waar je tegen aan kunt spoelen, en het maakt niet uit als je valt: je reikt je hand, trekt jezelf omhoog en begint opnieuw. Het atelier fungeert als veilige ruimte. Kentridge maakt hier ook een vergelijking met Freud, waarbij Freud’s sofa als eenzelfde “veilige ruimte” werkt. Het is een Tummelplatz waar alles gezegd en gedaan kan worden om verborgen waarheden bloot te leggen.
Voor een maker biedt het bestaan (en het besef daarvan) van de ateliermuren — dat ze je omarmen en begeleiden, je ideeën weerspiegelen en bevragen — de vrijheid om je veilig te voelen en stappen te nemen. En wanneer je je hoofd stoot bij het buitengaan: draai je om en ga weer naar binnen (je krijgt een pleister en een kus), pas je voorwaarden aan, en begin gewoon weer opnieuw.
Fragment uit de lezing gegeven aan Maastricht Architecture Academy, 12 april 2024.
Shaping recognition
How does one facilitate recognition? Where to set the conditions that allow it as such? Although it can occur everywhere, at all times (and in this light, one should always keep an eye open), in the creative process a space is needed to (mentally, physically) express oneself within given boundaries. The first thing that comes to mind is, of course, the studio.
What a studio could be and evoke is very well-explained by William Kentridge in his series of lectures at Slade School of Art. He calls it a place where you can fall, or better, tumble:
“The studio is obviously a place of physical making, but it’s also a place of making ‘meaning’. It’s a space and a technique, and a machine for translation. It starts with a blankness, the empty sheet of paper, a kind of incoherence. And then the marks appear on the sheets of paper, or the words in the book, hoping they’re going to lead to a coherence, or at least a provocative incoherence. If one thinks of a drawing as a finished sentence or paragraph, then the process of making the drawing can in an analogous way reveal the invisible processes behind the written or spoken word. The words that come faster than one can write them, or think, the processes of our unconscious brain gathering the fragments and then sending them out. (...) And all of the processes which are so instantaneous in our head, are slowed down in the studio. So the drawing is the thinking before the thought is conscious, and the walk around the studio is a preamble even to this.”
W. Kentridge, fragment from Lapis Lazuli – Slade Lecture no.2, University of Oxford 2024.
Kentridge explains how the studio offers a freedom to create. The walls of the studio are the shores that you can wash upon. It doesn’t matter if you fail: you just reach out to one of the walls, pull yourself up and start over. The studio functions as a safe space. Kentridge makes a comparison to Freud here as well, where Freud’s couch functions as the “safe space”, where everything can be said and done, to uncover hidden truths.
For the creative, just “knowing” that the walls of the studio are there, that they embrace you and somehow guide, reflect and question you, provides the liberty to create and move forward. When you step outside, fall down or bump your head: just go back in (she will give you a band-aid and a kiss), adjust your conditions, and start again.”
Fragment from the lecture given at Maastricht Architecture Academy, April 12th 2024.